Τα κινήματα χειραφέτησης των γυναικών και με τη συμβολή της Μελίνας Μερκούρη κατοχύρωσαν κατακτήσεις και δικαιώματα στην Ελλάδα της δεκαετίας του 80.

Εν όψη της ημέρας της γυναίκας στις 8 Μαρτίου 2021 και της παράλογης και τραγικής κατάσταση που επικρατεί στο Υπουργείο Πολιτισμού έρχεται στο μυαλό μας η σπουδαία Ελληνίδα Μελίνα Μερκούρη.

Διετέλεσε υπουργός Πολιτισμού επί 8,5 χρόνια (1981 – 1989 και Οκτώβριος 1993 – 6 Μαρτίου 1994) με μεγάλη ακτινοβολία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Μια γυναίκα που ο Ελληνικός λαός θαύμασε και αγάπησε με πάθος.

Η Μελίνα Μερκούρη χρησιμοποιώντας την δική της ακτινοβολία και λάμψη κατόρθωσε να διοχετεύσει τον Πολιτισμό στην καθημερινή ζωή του Έλληνα. Στην διάρκεια της υπουργίας της ήγειρε το θέμα της επιστροφής των Μαρμάρων του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο στο Μουσείο της Ακρόπολης. (Τα Μάρμαρα του Παρθενώνα είναι τα αριστουργήματα, που έκλεψε ο λόρδος Ελγιν ακρωτηριάζοντας το σημαντικότερο μνημείο της ελληνικής αρχαιότητας).

Η Μελίνα ήταν μια γυναίκα που πάλεψε για τον Πολιτισμό μας και άφησε ιστορία στην πολιτική σκηνή της Ελλάδας. Μια γυναίκα ταλαντούχα και δυναμική.

Εκδήλωσε το ταλέντο της μέσα από τον κινηματογράφο και μέσα από την ταινία Στέλλα αναβίωσε τον ρόλο του προτύπου του φεμινισμού και της κοινωνικής ανυπακοής.

Φανερό παράδειγμα της καταστροφής που έχουν επιφέρει τα χορτοκοπτικά μηχανήματα είναι τα νεαρά δένδρα που έχουν φυτρώσει πάνω στις παλιές γραμμές του τρένου όπου δεν μπορούν εκεί να χρησιμοποιηθούν και είναι εμφανής η αναγέννηση του δάσους με φυσικό τρόπο μόνο στο σημείο αυτό.

Τα σεξιστικά πρότυπα στην ταινία ‘’Στέλλα’’ του Μ. Κακογιάννη

Ο κινηματογράφος αποτελεί για πολλούς θεατές μία αντανάκλαση της κοινωνίας τους, ταυτίζοντας τους εαυτούς τους οι ίδιοι οι θεατές με τους ήρωες και με τη δράση μίας ταινίας.

Ο σκηνοθέτης θεωρεί ότι η πραγματικότητα είναι αυτή στην οποία πρέπει να βασιστεί για να προσεγγίσει τον θεατή.

Η Στέλλα είναι η ηρωίδα γυναίκα στην ομώνυμη κινηματογραφική ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη που προτίμησε τον θάνατο από την υποταγή στους πατριαρχικούς κοινωνικούς θεσμούς της εποχής που ήθελαν την ύπαρξη και την δράση της γυναίκας να προσδιορίζεται μόνο μέσω της σχέσης της με τον άνδρα. Η ανάγνωση και η ανάλυση της ταινίας σήμερα την κατατάσσει στην κατηγορία των φεμινιστικών ταινιών, υπό την άποψη ότι η ηρωίδα ήταν διαφορετική από τα γυναικεία πρότυπα της εποχής. Εντούτοις, όπως θα διαφανεί και από την μελέτη μου, η ταινία περιλαμβάνει πολλά σεξιστικά πρότυπα της εποχής, πολλά από τα οποία συνεχίζουν να υπάρχουν μέχρι και σήμερα έστω και διαφοροποιημένα. Γύρω όμως από την Στέλλα υπάρχουν όλα τα σεξιστικά πρότυπα της εποχής που της εναντιώνονται όπως η υποταγμένη γυναίκα που την θεωρεί παράλογη γι’ αυτά που ζητά και ο αρρενωπός άνδρας στον οποίο πρέπει να υποταχθεί ζητώντας τη προστασία του.

Το τέλος της ταινίας είναι το αναμενόμενο, είναι αυτό που επαναφέρει την κοινωνική τάξη. Ο μοναδικός δρόμος που έχει η Στέλλα είναι ο θάνατος. Δεν θεωρώ ότι η πρόθεση του Κακογιάννη ήταν αυτή του ηθικού διδάγματος, δηλαδή ότι όσοι αψηφούν τους κοινωνικούς νόμους, τιμωρούνται. Την εποχή εκείνη όμως δεν είχε άλλο τρόπο ώστε να προβάλλει την ηρωίδα του. Δεν υπήρχε άλλη επιλογή για την πορεία της. Μία Στέλλα που θα ζούσε, τι θα έκανε στη συνέχεια; Πιθανόν να συνέχιζε τη ζωή της με τον ίδιο τρόπο μεταφέροντας το μήνυμα ότι μία γυναίκα μπορεί να ζήσει ευτυχισμένη χωρίς κάποιο άνδρα να την υποτάσσει και να την «προστατεύει». Ένα τέτοιο μήνυμα δεν θα πρόσδιδε στην ταινία την απήχηση που είχε επιτρέποντας στον σκηνοθέτη να προβάλλει ένα διαφορετικό τύπο γυναίκας. Δεν θα επέτρεπε να δουν οι γυναίκες την ταινία, λόγω της κοινωνικής κατακραυγής, ακόμα και αν δεν ταυτίζονταν με τις απόψεις της ηρωίδας. Ο σκηνοθέτης λοιπόν υιοθέτησε τα πρότυπα της εποχής του, οδηγώντας την ηρωίδα στο θάνατο αλλά αυτό του έδωσε την ευκαιρία να παρουσιάσει την πορεία της η οποία αργότερα αναγνώστηκε με τον ορθό τρόπο, ως μία θυσία απαραίτητη για την προαγωγή της γυναικείας χειραφέτησης.

Η εικόνα της κοινωνίας που παρουσιάζεται από τον Κακογιάννη δεν έχει μεγάλη απόσταση από την σημερινή παρόλο που έχουν περάσει περίπου επτά δεκαετίες. Η ελευθερία της Στέλλας και οι επιλογές της φαντάζουν ακόμα σε μεγάλο μέρος της κοινωνίας παράλογες αφού τα εγκλήματα της τιμής μπορεί μεν να έχουν εξαλειφθεί σε σημαντικό βαθμό, τουλάχιστον αυτά που στερούν τη ζωή, αλλά ο γάμος συνεχίζει να παραμένει ο κυρίαρχος θεσμός της κοινωνίας και ένας από τους βασικούς προορισμούς της γυναίκας. Ακόμα και σήμερα, μία Στέλλα μπορεί να μην δολοφονούνταν αλλά σίγουρα θα κατακρίνονταν από μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας.

Αυλωνίτου Χρυσάνθη
Περιφερειακή Σύμβουλος Αττικής Δυτικός Τομέας- ΔΥΝΑΜΗ ΖΩΗΣ
Μουσικολόγος-Καθηγήτρια Μουσικής- Μουσικός
Υπ. Διδάκτωρ Παν/μιου Αθηνών